Fiscus aan de deur?
Laat het geen nachtmerrie worden
In een belangrijk arrest van het Hof van Cassatie werd een cruciale uitspraak gedaan over fiscale visitaties (Cass. 16 juni 2023).
De belastingdienst mag niet zomaar bij je langskomen zonder jouw toestemming.
En niet alleen moet je toestemming geven, maar die toestemming moet actief blijven.
Dit betekent dat je jouw toestemming op elk moment kunt intrekken, waardoor de fiscale visitatie moet stoppen.
De situatie in dit specifieke geval was vrij simpel. De belastingdienst voerde meerdere fiscale visitaties uit bij een belastingbetaler.
Eén van deze visitaties betrof bewoonde ruimtes, waarvoor ze een machtiging van de politierechter hadden gekregen. Toen ze bij de bewoonde ruimtes aankwamen, gaf de belastingbetaler aanvankelijk toestemming. Maar later leek hij van gedachten te veranderen en gaf hij aan dat hij geen toestemming had verleend. De belastingdienst beweerde echter dat de toestemming wel was gegeven en ging door met de visitatie.
Normaal gesproken moet een belastingbetaler toegang verlenen tot zijn zakelijke en bewoonde ruimtes, mits de belastingdienst een machtiging heeft voor bewoonde ruimtes. Maar als je ervoor kiest om toegang te weigeren, moet de belastingdienst wachten op jouw toestemming.
Het Grondwettelijk Hof had al eerder bevestigd dat de belastingdienst geen dwang kan gebruiken om toegang te krijgen (zie arrest nr. 116/2017 van 12 oktober 2017). Dus als je geen toestemming geeft, riskeer je administratieve boetes, maar dwang is niet toegestaan.
Tot nu toe ging de belastingdienst ervan uit dat ze geen expliciete toestemming nodig hadden als je hen niet expliciet weigerde of fysiek tegenhield. Het ontbreken van toestemming werd niet beschouwd als dwang. Maar dit recente arrest verandert dat.
Nu is expliciete toestemming van de belastingbetaler vereist om een visitatie uit te voeren. De belastingbetaler moet actief betrokken zijn bij de visitatie, omdat de belastingdienst zijn expliciete toestemming nodig heeft.
Zelfs als er een machtiging van de politierechter is, verandert dit niets aan de vereiste toestemming van de belastingbetaler. De machtiging geeft de belastingdienst alleen het recht om toegang te vragen, maar de toegang kan niet worden afgedwongen. Dus de belastingbetaler moet opnieuw toestemming geven.
Belangrijk is dat de belastingbetaler zijn toestemming op elk moment kan intrekken, wat betekent dat de visitatie onmiddellijk moet stoppen als de belastingdienst onredelijk handelt. Dit is een belangrijk verschil met een strafrechtelijke huiszoeking, waarvoor geen toestemming vereist is.
In de praktijk, zelfs als de deur openstaat, moet de belastingdienst nog steeds toestemming krijgen. Het is aan de belastingdienst om te bewijzen dat de belastingbetaler daadwerkelijk toestemming heeft gegeven. Als de belastingbetaler zijn toestemming intrekt, moet hij het bewijs daarvan leveren. Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan door geluidsopnamen of e-mails naar de belastingdienst te sturen.
Als de belastingdienst onrechtmatig handelt, kunnen de verkregen bewijzen mogelijk niet worden gebruikt, afhankelijk van een juridische toetsing. Als de belastingdienst opzettelijke onregelmatigheden begaat of ernstige nalatigheid vertoont, kunnen de bewijzen worden uitgesloten.
Kortom, het Hof van Cassatie maakt duidelijk dat jouw toestemming essentieel is voor een fiscale visitatie, en deze toestemming kan op elk moment worden ingetrokken.
